Transkrypcja małżeństwa zmienia podatki – nie tylko na korzyść

Małżonkowie mają w Polsce szczególne prawa i obowiązki podatkowe. Mogą – pod określonymi warunkami – wspólnie rozliczyć swoje dochody, przekazać sobie darowiznę bez podatku czy też skorzystać ze zwolnienia przy pożyczce. Ale małżeństwo może też oznaczać odpowiedzialność za zobowiązania, wspólne limity i utratę niektórych preferencji podatkowych. To nie jest jeden pakiet praw i obowiązków, który uruchamia się zawsze w całości, jeżeli ktoś jest małżonkiem. Czasami wystarczy sam status małżonka, czasami potrzebne są jeszcze dodatkowe warunki, takie jak na przykład wspólność majątkowa między małżonkami. Innym razem decydują dochody, sposób przekazania pieniędzy albo dopełnienie pewnych dodatkowych obowiązków formalnych.

Dlatego fakt, że dwie osoby są małżonkami, może mieć bardzo konkretne znaczenie dla ich rozliczeń podatkowych. Dzisiaj przyjrzymy się temu zagadnieniu na tle transkrypcji w Polsce zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci w kontekście interpretacji ogólnej Ministra Finansów i Gospodarki z 24 września 2026 roku. Ważna uwaga: nie oceniam tutaj w żaden sposób tego rozwiązania. Będę mówił natomiast o jego praktycznych konsekwencjach.

Punktem wyjścia dla tych rozważań jest następujący fakt prawny. W sytuacjach objętych wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, o którym za moment jeszcze kilka słów, Polska ma obowiązek uznać zagraniczne małżeństwo osób tej samej płci i dokonać tak zwanej transkrypcji aktu małżeństwa, jeżeli ta transkrypcja jest jedynym przewidzianym środkiem takiego uznania. Wyrok, o którym mowa, to orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 roku w sprawie o sygnaturze C-713/23.

Trybunał rozpatrywał sytuację obywateli państwa członkowskiego, którzy skorzystali ze swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie Unii, rozwinęli lub umocnili tam życie rodzinne i legalnie – to znaczy według prawa tamtego, innego państwa Unii – zawarli małżeństwo. Transkrypcja polega na przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do polskiego rejestru. Potwierdza zawarcie małżeństwa w dacie wskazanej w zagranicznym akcie. Jeżeli ślub odbył się 3 lata wcześniej, późniejszy wpis do aktów stanu cywilnego w Polsce nie oznacza, że małżeństwo jest zawierane dopiero teraz.

W praktyce pojawia się zatem polski akt stanu cywilnego, ten właśnie transkrybowany, który ma walor dokumentu urzędowego, przy pomocy którego to dokumentu osoby zainteresowane mogą wykazywać swój status jako małżonków. W związku z tym powstaje pytanie: jak traktować ten dokument przy stosowaniu polskich przepisów podatkowych? Czy określenie „małżonek” obejmuje również osoby wskazane w takim akcie? I czy razem z ewentualnymi uprawnieniami trzeba uwzględniać także obowiązki?

Odpowiedzi na te pytania udziela interpretacja ogólna Ministra Finansów i Gospodarki z 24 września 2026 roku. Jej numer znajdziecie w opisie odcinka. Interpretacja ta dotyczy skutków transkrypcji aktów małżeństw obywateli Unii tej samej płci zawartych w innym państwie członkowskim. Zasadniczy wniosek płynący z tej interpretacji jest następujący: w opisanym zakresie należy stosować przepisy dotyczące małżonków, zarówno te, które przyznają uprawnienia, jak i te, które przewidują obowiązki lub ograniczenia.

Nie można uwzględniać małżeństwa tylko wtedy, gdy jest to korzystne. Transkrypcja oddziałuje bowiem także na obowiązki. Interpretacja nie przesądza natomiast, nie odnosi się w ogóle do tego tematu, skutków ślubów zawartych w państwach trzecich ani sytuacji zagranicznych związków partnerskich, odmiennych niż małżeństwo. Tutaj warto pokrótce przypomnieć, czym jest interpretacja ogólna Ministra Finansów, ministra właściwego do spraw finansów, i jakie zasadnicze skutki wywiera.

Taka interpretacja to wyjaśnienie sposobu stosowania przepisów prawa podatkowego, która jest wydawana w celu ujednolicenia praktyki. Taka interpretacja nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, nie zastępuje ustawy i sama nie tworzy nowych uprawnień czy też obowiązków. Ordynacja podatkowa wiąże jednak z zastosowaniem się do interpretacji określoną ochronę dla podatników. Podstawowa zasada w tym zakresie jest następująca: zastosowanie się do interpretacji ogólnej przed jej zmianą nie może szkodzić podatnikowi. Ochrona taka, czy też ta zasada nieszkodzenia, obejmuje brak odsetek za zwłokę, brak odpowiedzialności karnej skarbowej w zakresie powiązanym z zastosowaniem się do interpretacji. Przy spełnieniu określonych dodatkowych warunków interpretacja obejmuje również zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku, jeśli taki podatek miałby być wymierzony poprzez zastosowanie prawa w sposób odmienny niż wynikający z interpretacji ogólnej.

Żeby zilustrować rzecz na przykładzie: wyobraźmy sobie dwie osoby, których sytuacja dokładnie odpowiada zakresowi omawianej tutaj interpretacji. Mają transkrybowany w Polsce akt zawarcia małżeństwa w innym państwie członkowskim i dokonują darowizny między sobą. Spełniają pozostałe warunki, o których notabene jeszcze krótko będziemy mówić później, do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, a brak konieczności zapłaty podatku wywodzą właśnie z tej interpretacji ogólnej, na mocy której powinni być traktowani jak małżonkowie.

Wyobraźmy sobie, że za 2 lata minister, nowy minister, zmienia interpretację i przyjmuje pogląd odmienny niż dotychczas. Nawet jeśli wcześniejsze rozliczenie zostałoby uznane za nieprawidłowe właśnie wskutek tej zmiany stanowiska, to przepisy ochronne zwalniają z zapłaty podatku, nawet gdyby ewentualnie właściwy urząd skarbowy chciał prowadzić postępowanie i wymierzać podatek od takiej darowizny. Ewentualna późniejsza zmiana interpretacji ogólnej nie będzie zatem zabierać korzystnych skutków tych działań, które zostały dokonane w czasie, kiedy ta interpretacja ogólna obowiązywała.

Są jednak oczywiście określone warunki, aby ta moc ochronna interpretacji działała. Stan faktyczny musi odpowiadać interpretacji, podatnik musi się rzeczywiście do niej zastosować, a skutki podatkowe, żeby były objęte tą pełną ochroną, muszą wystąpić po publikacji interpretacji. Nie wystarczy powołać się na interpretację, żeby wywodzić z niej zwolnienie z podatku – w naszym przykładzie podatku od spadków i darowizn – jeżeli na przykład zabrakło wymaganego zgłoszenia darowizny do urzędu. O tym też trzeba pamiętać.

Interpretacja ogólna, o której tutaj mówimy, jest dobrą okazją, żeby przypomnieć, jakie szczególne prawa i obowiązki mają małżonkowie w prawie podatkowym. Ponownie: nie oceniam tutaj sytuacji, jaka powstała w związku z wydaniem interpretacji, tylko wskazuję na jej skutki praktyczne. Takich szczególnych rozwiązań prawnych odnoszących się do małżonków można zidentyfikować w prawie podatkowym kilkadziesiąt. Tutaj natomiast przyjrzę się 10 takim najbardziej życiowym, najbardziej powszechnym potencjalnie przykładom.

Pierwsza sytuacja: wspólne rozliczenie podatku dochodowego. Przypomnijmy: w przypadku małżonków, którzy spełniają określone warunki, podatek oblicza się jako dwukrotność podatku od połowy łącznych dochodów małżonków. Może to być dla nich korzystne przy dużej różnicy dochodów. Według interpretacji para osób tej samej płci, która ma transkrybowany w Polsce akt małżeństwa, może ubiegać się o tę preferencję, ale pod warunkiem, że będzie spełniać te same warunki, które dotyczą małżonków, którzy zawarli związek małżeński w Polsce. Są to warunki dotyczące wspólności majątkowej, rezydencji podatkowej w Polsce i sposobu opodatkowania.

Tutaj na chwilę się zatrzymajmy. Istotnym warunkiem do wspólnego rozliczenia z podatku dochodowego jest to, żeby między małżonkami istniała wspólność majątkowa. W Polsce w związku z zawarciem małżeństwa powstaje domyślnie między małżonkami wspólność ustawowa. Oczywiście można ten ustrój majątkowy w małżeństwie ukształtować inaczej. Tutaj trzeba zauważyć, że to polskie rozwiązanie, czyli powstająca z mocy ustawy co do zasady między małżonkami wspólność ustawowa, nie jest standardem w całej Europie. Przykładowo w Austrii zasadą jest rozdzielność, w Niemczech zasadą jest odrębność majątków z późniejszym wyrównaniem dorobków, podobnie szczególne, inne od polskich rozwiązania w tym zakresie obowiązują na przykład w Irlandii, Grecji, Finlandii, Danii czy też Szwecji.

Nie jest więc tak, że w każdym przypadku związku małżeńskiego zawartego za granicą powstaje uprawnienie do wspólnego rozliczenia, jeśli ten akt małżeństwa zostanie transkrybowany w Polsce. Trzeba ustalić, czy faktycznie między takimi osobami powstała wspólność majątkowa, bowiem jest to warunkiem możliwości wspólnego rozliczenia się z podatku dochodowego. Interpretacja ogólna wymaga wykazania wspólności. W razie wątpliwości w tym zakresie mogą być potrzebne dodatkowe dokumenty lub być może nawet rozstrzygnięcie sądu.

Druga sytuacja, podobna do pierwszej: rozliczenie ze zmarłym małżonkiem. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych dopuszcza je w określonych przypadkach śmierci podczas tego roku podatkowego, za który ma nastąpić rozliczenie, albo po zakończeniu roku podatkowego, ale jeszcze przed złożeniem zeznania rocznego. Transkrybowane małżeństwo objęte interpretacją ogólną może pozwolić zastosować również ten przepis, przy czym oczywiście nadal powinny być spełnione warunki dla takiego wspólnego rozliczenia, w tym przede wszystkim dotyczące wspólności majątkowej, o której przed chwilą mówiłem.

Trzecia sytuacja: najem prywatny wspólnego mieszkania. Małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej mogą wybrać opodatkowanie przychodów z najmu wspólnej rzeczy tylko przez jednego z nich. Potrzebne jest w tym zakresie odpowiednie oświadczenie składane do urzędu skarbowego we właściwym terminie. Ta zasada opodatkowania przychodów tylko u jednego z małżonków może dotyczyć także związku osób tej samej płci zawartego w innym państwie członkowskim, który to związek będzie transkrybowany w Polsce.

Czwarta sytuacja: ulga na dzieci i rozliczenie samotnego rodzica. Przy jednym dziecku warunkiem skorzystania z ulgi na dziecko jest określony limit dochodów. W przypadku uznania na mocy transkrypcji małżeństwa zawartego za granicą oznacza to wspólny limit dochodów takich małżonków uprawniający do ulgi. No co generalnie można powiedzieć, że jest pogorszeniem w tym kontekście sytuacji takich osób. To, że osoby mające dzieci, których akt małżeństwa zostanie transkrybowany w Polsce, będzie oznaczać również brak możliwości rozliczenia się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. To przykład, że uznanie w Polsce na mocy transkrypcji związku małżeńskiego zawartego za granicą może ograniczać lub wyłączać pewne preferencje podatkowe, a nie wyłącznie tworzyć nowe preferencje.

Piąta sytuacja: darowizna między małżonkami. Z podatku od spadków i darowizn małżonek należy do kręgu osób uprawnionych do szczególnego zwolnienia z podatku bez limitu wartości. Mówi się potocznie o tak zwanej grupie zerowej. Warunkiem zastosowania tego zwolnienia jest złożenie w terminie stosownej informacji o otrzymanym majątku, to jest formularz SD-Z2. Jeżeli darowizna ma ponadto charakter pieniężny, to taka darowizna, żeby mogła korzystać ze zwolnienia z podatku, musi być przekazana przelewem na rachunek bankowy. Istnieją oczywiście ustawowe wyjątki od składania zgłoszenia SD-Z2, na przykład jeżeli darowizna dokonywana jest w formie notarialnej. Mając na względzie interpretację ogólną, o której tutaj mówimy, te zasady zwolnienia z podatku mogą dotyczyć również małżonków tej samej płci, którzy dokonali transkrypcji aktu małżeństwa w Polsce. Tutaj nie ma wymogu dla skorzystania z tego zwolnienia, aby istniała wspólność majątkowa.

Szósta sytuacja: dziedziczenie po małżonku. Również tutaj może działać zwolnienie obejmujące tak zwaną grupę zerową. Interpretacja ogólna pozwala uwzględniać status małżonka po transkrypcji małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim na gruncie podatku spadkowego.

Siódma sytuacja: majątek otrzymany od rodziny małżonka. Interpretacja ogólna obejmuje także podatkowe znaczenie powinowactwa, czyli stosunku powstającego pomiędzy krewnymi małżonka a jego współmałżonkiem. Rodzic małżonka w przypadku transkrypcji małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim może być więc traktowany na gruncie podatku od spadków i darowizn jako teść czy też odpowiednio jako teściowa, czyli osoba z I grupy podatkowej. Także rodzeństwo małżonków czy też małżonkowie rodzeństwa po transkrypcji stają się II grupą podatkową, a nie są już podatkowo osobami obcymi z III grupy. Ma to znaczenie dla kwoty wolnej od podatku od spadków i darowizn, a także dla samej skali podatkowej w tym podatku.

Ósma sytuacja: pożyczka. Przepisy dotyczące podatku od czynności cywilnoprawnych, bowiem pożyczka generalnie jest objęta tym podatkiem, przewidują szczególne zwolnienie dla pożyczek pieniężnych między osobami najbliższymi, w tym między małżonkami. Dla kwot przekraczających ustawowy próg, od którego pojawia się opodatkowanie, istotne jest złożenie odpowiedniej deklaracji (PCC-3) w ciągu 14 dni i wymagany dowód otrzymania pieniędzy, oczywiście z pewnymi ustawowymi wyjątkami. To termin inny niż przy darowiźnie, zdecydowanie krótszy, żeby móc to zwolnienie zastosować. Transkrybowane małżeństwo objęte interpretacją ogólną może pozwolić skorzystać z takiego zwolnienia, z takiego rozwiązania. Najpierw trzeba jednak ustalić, czy rzeczywiście zawarto pożyczkę, bowiem zwykłe przesunięcie wspólnych pieniędzy pomiędzy rachunkami niekoniecznie musi nią być i niekoniecznie musi w ogóle podlegać podatkowi.

Dziewiąta sytuacja: codzienny kontakt z urzędem skarbowym. Małżonek może zapłacić podatek drugiej osoby na zasadach Ordynacji bez limitu 5000 zł, który odnosi się do określonych wpłat innych osób. Może też odmówić zeznań jako świadek w danej sprawie. Przy istniejącej wspólności majątkowej małżonek może uzyskać zaświadczenie o zaległościach podatkowych drugiego małżonka bez jego zgody. Pełnomocnictwo udzielone małżonkowi korzysta ze zwolnienia z opłaty skarbowej. Te ułatwienia, te szczególne rozwiązania mogą dotyczyć oczywiście również małżeństw objętych interpretacją ogólną.

Dziesiąta sytuacja: odpowiedzialność za podatek. Przy wspólnym rozliczeniu za podatek dochodowy małżonkowie odpowiadają solidarnie. Urząd nie musi żądać od każdego tylko połowy, od każdego z małżonków może żądać zapłaty całego podatku. Za własne zobowiązania podatnik może odpowiadać majątkiem osobistym i wspólnym majątkiem małżonków. Nie oznacza to automatycznej odpowiedzialności całym osobistym majątkiem drugiego małżonka. Istnieją też szczególne przepisy dotyczące byłego małżonka oraz stałego współdziałania w działalności i osiągania z niej korzyści. Takie osoby mogą być potraktowane jako tak zwane osoby trzecie, które mogą być odpowiedzialne już swoim prywatnym, własnym, osobistym majątkiem za zobowiązania podatkowe małżonka czy też byłego małżonka. Pamiętajmy o tym, że interpretacja ogólna nakazuje uwzględniać również i te konsekwencje. Na przyszłość warto więc sprawdzić zarówno możliwe oszczędności, jak i zakres majątku potencjalnie narażonego na egzekucję.

Ten krótki przegląd pokazuje, że w wielu sprawach odpowiedź brzmi: tak, przepis dotyczący małżonków może, a nawet znajduje zastosowanie także do pary jednopłciowej, która dokonała w Polsce transkrypcji aktu małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim. Jednak przy każdym uprawnieniu trzeba sprawdzić dodatkowe warunki. Zazwyczaj wspólność majątkowa istniejąca między małżonkami ma tutaj istotne znaczenie. Jest ona kluczowa dla możliwości wspólnego rozliczenia się z podatku dochodowego, dla skorzystania z uproszczonych reguł rozliczania przychodu z najmu. Z kolei przy darowiźnie czy też przy pożyczce większe znaczenie może mieć spełnienie obowiązków formalnych: dokonanie odpowiedniego zgłoszenia, właściwa forma przekazania pieniędzy i tak dalej.

Czy interpretacja ogólna działa tylko na przyszłość, czy też ma jakieś znaczenie dla tych spraw już minionych? W interpretacji minister wskazuje na znaczenie daty zawarcia związku za granicą, a nie samej daty transkrypcji. Dlatego można rozważyć weryfikację wcześniejszych rozliczeń podatkowych i ewentualne złożenie korekt. Przykładowo trzeba byłoby zweryfikować, czy już wtedy, to znaczy po zawarciu związku za granicą, a przed jego transkrypcją w Polsce, istniała między małżonkami wymagana wspólność i czy w związku z tym można skorygować indywidualne rozliczenia podatkowe w podatku dochodowym na rozliczenie wspólne.

Oczywiście trzeba zweryfikować, jakie przepisy obowiązywały w danym roku, sprawdzić, czy nie upłynął termin przedawnienia, czy ewentualnie nie ma ograniczeń proceduralnych. Podobnie nie każdą dawną darowiznę uda się objąć zwolnieniem, zwłaszcza jeżeli zabrakło wymaganego zgłoszenia złożonego w terminie albo jeżeli darowizna pieniężna nie została przekazana w odpowiedniej, to znaczy poprzez rachunek bankowy, formie. Podobnie ostatecznej decyzji podatkowej nie można także zmienić korektą zeznania. Jeżeli zatem przykładowo organ podatkowy odmówił zastosowania zwolnienia czy odmówił stwierdzenia nadpłaty, no to niekoniecznie da się w tym zakresie coś jeszcze zrobić.