Co to skład VAT i komu może służyć? Czy zakup usług księgowych może narazić Cię na odpowiedzialność solidarną? Czy można będzie sprowadzić z innego państwa samochód i nie płacić od razu podatku od jego wewnątrzwspólnotowego nabycia?
O tym w dzisiejszym odcinku podcastu.
Jeżeli chcesz: Wypełnij krótki formularz kontaktowy, klikając przycisk poniżej. Wraz z zespołem doradców podatkowych, radców prawnych i adwokatów w Gardens Tax & Legal jesteśmy do Twojej dyspozycji.
Transkrypcja
Nowelizacja VAT – główne cele i terminy
Czy można jednocześnie uprościć podatki i zaostrzyć kontrolę nad ich rozliczaniem? Najnowsza nowelizacja ustawy o VAT próbuje połączyć właśnie te dwa cele. Prezydent RP podpisał ją 25 września 2026 roku. Z jednej strony w nowelizacji mamy ograniczenie części obowiązków administracyjnych podatników, ale z drugiej strony są tam rozwiązania, które mają utrudniać nadużycia i zwiększać odpowiedzialność uczestników obrotu gospodarczego. Dochodzą do tego nowe procedury, zmiany technologiczne i, jak to często bywa, dostosowanie polskich przepisów do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
02:44 Podpisanie ustawy nie oznacza wejścia wszystkich przepisów w życie zaraz następnego dnia czy po tygodniu. Główna data wejścia w życie tych regulacji to 1 stycznia 2027 roku, z tym że niektóre ze zmian wchodzą w życie w innych terminach.
Zmiana 1: Odpowiedzialność solidarna nabywcy i split payment
Pierwsza zmiana dotyczy zakresu odpowiedzialności solidarnej nabywcy za podatek VAT sprzedawcy. Na mocy tej konstrukcji w określonych okolicznościach fiskus może dochodzić zaległego VAT-u także od nabywcy, a nie wyłącznie od sprzedawcy. Nowelizacja rozszerza już istniejącą w tym zakresie odpowiedzialność, przewidzianą w artykule 105a ustawy, na usługi wymienione w nowym załączniku numer 16 do ustawy VAT. Są to między innymi usługi związane z oprogramowaniem, doradztwo informatyczne, hosting, usługi rachunkowo-księgowe, określone usługi doradcze i zarządzania, badania naukowe i prace rozwojowe, usługi reklamy, badania rynku, usługi związane z zatrudnieniem i obsługą biura. O objęciu danego rodzaju usługi wykazem decyduje wskazana w nim klasyfikacja PKWiU. Roboty budowlane oraz usługi polegające na przenoszeniu uprawnień do emisji gazów cieplarnianych nadal są wymienione w załączniku numer 15 i ich nabywca też, czy też nadal, może odpowiadać solidarnie za podatek sprzedawcy.
Samo umieszczenie usługi w załączniku, o którym mowa, nie oznacza objęcia nabywcy tej usługi odpowiedzialnością solidarną za podatek sprzedawcy w każdym przypadku. Wyobraźmy sobie przedsiębiorcę, który zamawia kampanię reklamową. Dostaje fakturę, płaci, ujmuje zakup w ewidencji VAT. Po pewnym czasie okazuje się, że agencja nierzetelnie rozliczała podatek. Sama ta wiadomość nie oznacza jeszcze, że klient odpowiada za zaległości podatkowe agencji. Znaczenie będzie miało to, czy w momencie wykonywania usługi wiedział albo miał uzasadnione podstawy, żeby przypuszczać, że przypadający na te usługi czy też zawarty w cenie tych usług VAT, albo jakaś jego część, nie zostanie przez sprzedawcę wpłacona do urzędu. Muszą być też spełnione pozostałe ustawowe warunki i nie może zachodzić wyłączenie odpowiedzialności. Ewentualna odpowiedzialność obejmuje zaległość sprzedawcy w części VAT, która proporcjonalnie przypada na te towary czy też te usługi, które zostały nabyte od tego nierzetelnego sprzedawcy przez konkretnego nabywcę. Nie obejmuje wszystkich, nie obejmuje całych ewentualnych zaległości tego sprzedawcy z tytułu podatku od towarów i usług.
Tą podstawową przesłanką do nałożenia odpowiedzialności solidarnej na nabywcę jest to, że nabywca albo wiedział – z czym pewnie dosyć rzadko będziemy mieli do czynienia – albo że nabywca miał uzasadnione podstawy, żeby przypuszczać, że sprzedawca nie wpłaci od świadczonych przez niego usług VAT-u do budżetu. Te uzasadnione przypuszczenia zgodnie z ustawą występują wtedy, kiedy okoliczności lub warunki transakcji odbiegają od takich zwykle spotykanych w obrocie, zwykle występujących przy świadczeniu danych usług. Ustawa wskazuje także na wykonanie usług w cenie niższej od wartości rynkowej bez uzasadnienia ekonomicznego. Jeżeli tego rodzaju okoliczności będą miały miejsce, czyli albo okoliczności i warunki świadczenia usług nie będą standardowe, albo cena będzie znacznie odbiegać od wartości rynkowej usług, to wówczas nabywca usług może być obciążony solidarnie ze sprzedawcą za ten podatek, którego sprzedawca do budżetu nie wpłacił.
Trzeba tutaj zauważyć, że w przypadku usług, o których mówimy, nowelizacja przewiduje jeszcze pewne wyłączenie kwotowe. Nabywca usług, o których mówimy, nie będzie odpowiadał solidarnie za podatek sprzedawcy, jeżeli kwota należności ogółem na fakturze będzie niższa niż 15 000 zł. Przy czym wyłączenie to nie będzie działać, jeżeli łączna wartość danego rodzaju usług nabytych od jednego usługodawcy w danym miesiącu będzie przekraczać 50 000 zł netto. Więc przykładowo: nabycie pięciu usług doradztwa po 12 000 każda usługa będzie łączyła się z możliwością ponoszenia odpowiedzialności solidarnej.
Samo osiągnięcie tego progu kwotowego nie w każdym przypadku będzie wystarczające do przypisania odpowiedzialności solidarnej nabywcy usług. Odpowiedzialność ta będzie wyłączona także wtedy, jeżeli powstanie u sprzedawcy zaległości nie będzie wiązało się z nierzetelnym rozliczaniem podatku przez tego sprzedawcę – z nierzetelnym rozliczaniem w celu uzyskania korzyści majątkowej. Jeżeli zatem sprzedawca, przykładowo, będzie miał zaległości podatkowe z powodu przejściowych trudności płatniczych, no to wtedy odpowiedzialność solidarna nabywcy nie wchodzi w grę, bowiem zaległość podatkowa nie powstała w związku z nierzetelnym rozliczaniem podatku przez sprzedawcę. W celu uwolnienia się od odpowiedzialności nabywca może również wykazywać, że nietypowe okoliczności lub warunki transakcji nie miały wpływu na niezapłacenie podatku przez sprzedawcę.
Te nowe zasady, z którymi łączyć się będzie ryzyko odpowiedzialności solidarnej, będą dotyczyć usług, dla których obowiązek podatkowy powstanie od 1 stycznia 2027 roku. Nie rozstrzyga o tym sama data zawarcia umowy czy też wystawienia faktury; obowiązek podatkowy w przypadku tych usług generalnie powstaje z chwilą ich wykonania.
Z tematem odpowiedzialności solidarnej w pewnej mierze związana jest także kwestia podzielonej płatności, czyli tak zwanego split paymentu. W uproszczeniu przypomnijmy, że podzielona płatność polega na tym, że przelew dokonywany za pośrednictwem rachunku bankowego jest automatycznie dzielony zgodnie z informacjami podawanymi przez płacącego na kwotę podatku i pozostałą kwotę należności. Kwota podatku trafia na wydzielony rachunek VAT sprzedawcy, kwota netto trafia na jego zwykły rachunek bankowy. Co ma wspólnego podzielona płatność z odpowiedzialnością solidarną nabywcy za podatek i z usługami wymienionymi w załączniku numer 16 do ustawy? Usługi te nie zostały objęte obowiązkową podzieloną płatnością. Jeżeli chodzi o obowiązkową podzieloną płatność, to w tym zakresie istotny jest załącznik numer 15. Natomiast zapłacenie za usługi wymienione w załączniku numer 16 w formie podzielonej płatności będzie powodować to, że nie będzie możliwości nałożenia na nabywcę odpowiedzialności solidarnej, o której tu mówimy. Projekt ustawy, zanim została ona uchwalona, początkowo przewidywał wyłączenie tego rodzaju konstrukcji, tak? Ta odpowiedzialność solidarna nie miała być automatycznie wyłączana w przypadku dokonania płatności za usługi, o których mówimy, w formie podzielonej płatności. Ostatecznie jednak z tego rodzaju ochroną mamy do czynienia.
Pozostając natomiast przy temacie podzielonej płatności, można tutaj wspomnieć, że dla towarów wymienionych w załączniku numer 15, w przypadku nabycia których podzielona płatność jest obowiązkowa, jeżeli kwota należności na fakturze przekracza 15 000 zł, i dla tych właśnie towarów wprowadzono klasyfikację według Nomenklatury Scalonej w miejsce dotychczasowego sklasyfikowania tych towarów zgodnie z PKWiU. Tam, gdzie było PKWiU w załączniku numer 15 w odniesieniu do towarów, po nowelizacji będziemy mieli do czynienia z klasyfikacją według kodów CN. Przy czym część pozycji w tym załączniku jest określona opisowo, bez odnoszenia się do żadnego kodu CN. Pewne różnice między tymi klasyfikacjami i nowe opisy mogą w pewnym stopniu zmienić zakres obowiązkowej podzielonej płatności dla konkretnego towaru. Podkreślić przy tym trzeba, że na przełomie roku 2026 i 2027 znaczenie ma przepis przejściowy. Jeżeli dostawa towaru lub świadczenie usługi nastąpi przed 1 stycznia 2027 roku, zaś faktura zostanie wystawiona później, stosuje się dotychczasowe przepisy w tym zakresie.
Zmiana 2: Procedura składu VAT
Druga istotna zmiana przewidziana w nowelizacji to nowa procedura składu VAT. Można ją przedstawić jako specjalny reżim rozliczania dostaw określonych towarów. Po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie część transakcji dokonywana w tej procedurze korzysta ze stawki 0%, natomiast zakończenie procedury uruchamia odrębne rozliczenie. Nie jest to oczywiście rozwiązanie dostępne dla każdego zwykłego magazynu. Wymaga uzyskania zezwoleń, spełnienia określonych warunków, prowadzenia odpowiedniej dokumentacji. Skład VAT może być rozwiązaniem dla tych firm, które kupują towary, przechowują je, być może poddają te towary pewnym czynnościom, odsprzedają te towary kolejnym przedsiębiorcom. Skład VAT ma ułatwić zwłaszcza handel międzynarodowy i ma służyć ograniczaniu zamrażania pieniędzy w podatku na etapie magazynowania towarów.
Wyobraźmy sobie firmę, która kupuje na przykład partię kawy od krajowego dostawcy albo sprowadza ją z innego państwa członkowskiego Unii. Zakładamy, że dany towar został dopuszczony do procedury. Towar trafia do składu VAT w Polsce i czeka na dalszą sprzedaż. Po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie dostawa do składu VAT lub wewnątrzwspólnotowe nabycie do tego składu korzystają ze stawki 0%. Kawa może następnie kilkukrotnie zmienić właściciela, pozostając w tym samym składzie. Te dostawy również mogą korzystać ze stawki 0%. Przepisy obejmują także usługi świadczone w składzie, bezpośrednio związane z towarem objętym tą procedurą, stawką 0%. Samo umieszczenie towaru w magazynie jednak nie wystarczy. Potrzebne są zezwolenia na prowadzenie składu i stosowanie procedury oraz dokument potwierdzający przyjęcie towaru. Przy krajowej dostawie do składu i sprzedaży wewnątrz niego odpowiednie zezwolenia muszą mieć zarówno sprzedawca, jak i nabywca.
Korzystający z procedury musi spełnić dodatkowe warunki. Należy do nich co najmniej 12-miesięczna rejestracja jako podatnik VAT czynny, ustawowe badania sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy albo równoważne badanie w innym państwie członkowskim. Ustawa określa też warunki dotyczące zaległości, czy też w zasadzie braku zaległości podatkowych, postępowań prowadzonych wobec podmiotu i niekaralności czy to samego podmiotu, jeżeli jest osobą fizyczną, czy określonych osób będących osobami decyzyjnymi w takim podmiocie, w takiej osobie. Zezwolenie na stosowanie tej procedury będzie wydawane na okres 36 miesięcy.
Znaczenie ma też rodzaj towaru, bowiem tylko określone towary, wymienione w załączniku numer 17 do ustawy, mogą być poddane tej procedurze. Załącznik ten obejmuje między innymi zboża, kawę, herbatę, przyprawy, owoce, warzywa, nasiona oleiste, tłuszcze, oleje, kakao i wyroby z kakao. Są w nim również chemikalia, kauczuk, wełna, miedź, nikiel, określone metale szlachetne i wybrane pojazdy. Zakres towarów objętych procedurą składu wyznaczają kody CN, zaś minister w rozporządzeniu wykonawczym wybierze z tego katalogu określonego w ustawie towary, które będą dopuszczone do procedur.
Towary objęte tą procedurą będą mogły pozostawać w procedurze składu maksymalnie 24 miesiące. Zmiana właściciela wewnątrz składu VAT nie rozpoczyna tego okresu od nowa. Towary znajdujące się w procedurze składu będzie można sortować, pakować, konserwować, o ile nie będzie to zmieniać ich klasyfikacji. Nie wolno ich będzie jednak zużywać w składzie ani sprzedawać w tej procedurze konsumentom lub rolnikom ryczałtowym. Przed sprzedażą detaliczną trzeba będzie zakończyć tę procedurę. Wyprowadzenie towaru ze składu co do zasady będzie powodować powstanie obowiązku podatkowego i konieczność zapłaty VAT-u w ciągu 5 dni. Ustawa przewiduje przy tym wyjątek od tej wpłaty przy wyprowadzeniu towaru w ramach eksportu lub dostawy do innego państwa unijnego, jeśli podatnik będzie posiadał wymagane dokumenty potwierdzające wywóz towarów w ustawowych terminach. Zakończenie procedury składu VAT będzie wymagać też odrębnej miesięcznej deklaracji składanej do piątego dnia następnego miesiąca.
Uproszczenia administracyjne (remanent i import usług)
Kolejny obszar nowelizacji to pewne uproszczenia administracyjne. Można tutaj wskazać na dwa przykłady. Po pierwsze: likwidacja odrębnej do tej pory informacji o spisie z natury, o tak zwanym remanencie. Zaś po drugie to zmiana zasad rozliczania określonych, zwolnionych z podatku zakupów od podmiotów zagranicznych. Przy remanencie likwidacyjnym pozostaje obowiązek sporządzenia spisu z natury i rozliczenia należnego VAT od wartości tego spisu. Nie trzeba będzie natomiast składać, tak jak dzieje się to obecnie, odrębnej informacji o spisie, wartości towarów i kwocie podatku. W deklaracji za właściwy okres trzeba będzie wykazać kwotę podatku należnego wynikającą ze spisu, ale tej odrębnej informacji nie trzeba będzie już składać.
Drugi przypadek, druga sytuacja tych uproszczeń administracyjnych to wyeliminowanie konieczności rozliczania tak zwanego importu usług w przypadku usług zwolnionych od podatku. Do tej pory była to kwestia wywołująca wątpliwości, czy jeśli przykładowo polski podatnik nabywa od zagranicznego podmiotu zwolnione z VAT usługi finansowe, to czy musi z tego tytułu rozliczać import usług. Poglądy na ten temat były różne. Ale teraz nowelizacja zastrzega, że w tym przypadku, że w tego rodzaju sytuacji nie trzeba będzie rozliczać już, nie trzeba będzie wykazywać już takich czynności w ewidencji i w deklaracji.
Sprowadzanie samochodów z UE (WNT)
Następna zmiana dotyczy pewnych nabyć wewnątrzwspólnotowych. Do końca 2026 roku podatnik, który rozlicza wewnątrzwspólnotowe nabycia w deklaracjach podatkowych, w deklaracji VAT-7, w deklaracji VAT-7K, jeżeli nabywa wewnątrzwspólnotowo środek transportu, który ma zamiar zarejestrować albo który będzie sam używał bez rejestracji, to ma obowiązek dodatkowo wpłacić VAT należny od tego nabycia w ciągu 14 dni od powstania obowiązku podatkowego. Od 1 stycznia 2027 roku ten dodatkowy obowiązek zostaje zniesiony. Podatnicy rozliczający takie nabycia w okresowej deklaracji, także w deklaracji VAT-8, będą rozliczali VAT należny już tylko w jej ramach. Nie będą musieli wpłacać podatku w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego. Ten obowiązek zapłacenia VAT-u należnego od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu, zapłacenia go bezpośrednio do urzędu skarbowego, będzie dotyczył nabycia przez osoby normalnie niebędące podatnikami tak zwanych nowych środków transportu. Nowelizacja zniosła obowiązek zapłaty w przypadku osób, o których mówiliśmy, VAT-u należnego od nabycia środka transportu bezpośrednio do urzędu, pozostaje natomiast nadal obowiązek przekazywania przez takich nabywców informacji o nabytym środku transportu wraz z kopią faktury. Ta informacja ma być składana elektronicznie w terminie właściwym dla deklaracji.
Biała lista podatników i kasy fiskalne
Kolejny istotny obszar nowelizacji, o którym warto wspomnieć, to rejestracja podatników oraz informacje o ich statusie. Nowelizacja zmienia zasady związane z rejestracją i wykreślaniem podatników z rejestru VAT. Podatnik, który wykreśla działalność z CEIDG, nie będzie musiał składać odrębnego VAT-Z pod warunkiem, że nie prowadzi innej działalności opodatkowanej. Nowelizacja umożliwia też sprawdzanie historycznego statusu VAT na białej liście. Chodzi o status na przykład podatnika czynnego albo zwolnionego na wybrany dzień, przypadający nie wcześniej niż w okresie 5 lat poprzedzających rok sprawdzenia. Nie jest to ruchomy okres dokładnie 5 lat liczony od dnia zapytania. Biała lista już wcześniej udostępniała część danych historycznych; zmiana dotyczy wyłączenia statusu VAT z grupy danych udostępnianych wyłącznie według stanu na dzień sprawdzenia. Nie oznacza uruchomienia po raz pierwszy całego historycznego wyszukiwania w wykazie.
Następna rzecz to zmiany w zakresie kas fiskalnych. Od 1 stycznia 2027 roku ustawa będzie przewidywać karę 300 zł za niezłożenie w terminie wniosku o wyrejestrowanie kas. Termin wynika z przepisów wykonawczych. Naczelnik urzędu skarbowego nakłada karę w drodze decyzji. Rozwiązanie dotyczy również kas z papierowym lub elektronicznym zapisem kopii. Odrębną zmianą obowiązującą od 1 lipca 2027 roku jest zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach z papierowym lub elektronicznym zapisem kopii. Sam ten przepis nie nakazuje wymiany wszystkich takich kas w tym dniu. Od 1 stycznia 2028 roku zmienia się natomiast upoważnienie do wydania przepisów dotyczących kas mających postać oprogramowania, między innymi w zakresie ich serwisowania.
Podsumawanie
Te właśnie zmiany już niedługo, w większości z początkiem 2027 roku, niektóre nieco później, wejdą w życie. Jeśli chcesz być ze zmianami na bieżąco, zapraszam do Klubu Dzień Dobry Podatki, gdzie w ramach naszej społeczności na bieżąco zajmujemy się rozwiązywaniem trudności ze stosowaniem przepisów podatkowych, w tym regulacji dotyczących VAT.
